Enerji inqilabı yaxınlaşır: fusion texnologiyasına rekord investisiya

    Technote.az “TechCrunch” platformasına istinadən bildirir ki, son illərdə nüvə sintezi (fusion) texnologiyası elmi fantastika səviyyəsindən çıxaraq real investisiya və sənaye marağının mərkəzinə çevrilib. Bir zamanlar “həmişə 10 il uzaqda” kimi qəbul edilən bu texnologiya artıq milyardlarla dollar investisiya cəlb edən ciddi bir enerji alternativi kimi qiymətləndirilir.

    Fusion enerjisi Günəşdə baş verən reaksiyanı Yer üzündə təkrarlayaraq demək olar ki, limitsiz və təmiz enerji əldə etməyi hədəfləyir. Texnologiyanın hələ də mürəkkəb və bahalı olması onun kommersiya mərhələsinə çatmasını çətinləşdirsə də, uğur qazanacağı halda enerji bazarında trilyon dollarlıq dəyişikliklər yarada bilər. Son illərdə bu sahəyə marağın artmasının əsas səbəbləri üç mühüm texnoloji inkişafla bağlıdır: daha güclü kompüter çipləri, süni intellektin inkişafı və yüksək temperaturda işləyən superkeçirici maqnitlər. Bu faktorlar sayəsində daha dəqiq reaktor dizaynları, simulyasiyalar və idarəetmə sistemləri mümkün olub.

    2022-ci ilin sonunda ABŞ Enerji Nazirliyinə bağlı laboratoriyada əldə olunan mühüm nəticə də bu sahəyə inamı artırdı. Aparılan təcrübədə sintez reaksiyası lazerlərin verdiyi enerjidən daha çox enerji hasil edərək “elmi breyk-even” nöqtəsini keçdi. Bu, hələ kommersiya baxımından yetərli olmasa da, texnologiyanın işlək olduğunu sübut edən kritik mərhələ sayılır. Bu inkişafların fonunda özəl fusion startapları da sürətlə böyüyür. Onlardan ən diqqət çəkəni Commonwealth Fusion Systems şirkətidir. Şirkət bu günə qədər fusion sahəsinə yatırılan özəl kapitalın təxminən üçdə birini cəlb edib. Son investisiya raundunda 863 milyon dollar əlavə vəsait toplayan startapın ümumi maliyyələşməsi 3 milyard dollara yaxınlaşıb.

    Şirkət hazırda ABŞ-nin Massaçusets ştatında “SPARC” adlı ilk pilot stansiyasını inşa edir. Bu layihənin məqsədi artıq “kommersiya baxımından real” enerji istehsalını mümkün etməkdir. Ekspertlər hesab edir ki, bu tip startaplar uğur qazansa, bəşəriyyətin enerji əldə etmə üsulu kökündən dəyişə bilər.