Gələcəyin enerjisi uğrunda milyard dollarlıq yarış başlayıb

    Nüvə sintezi uzun illər ərzində “həmişə gələcəyin texnologiyası” kimi təqdim olunurdu. Lakin son illərdə vəziyyət dəyişib. Süni intellekt daha güclü kompüter çipləri və yüksək temperaturlu superkeçirici maqnitlərdə əldə olunan irəliləyişlər investorların bu sahəyə marağını ciddi şəkildə artırıb. Hazırda dünyada nüvə sintezi üzərində çalışan bir sıra startapların topladığı investisiyalar artıq yüz milyonlarla, bəzilərində isə milyardlarla dollarla ölçülür. Nüvə sintezinin əsas məqsədi Günəşdə baş verən reaksiyanı Yer üzündə idarə olunan formada təkrarlamaqdır. Atom nüvələrinin birləşdirilməsi nəticəsində böyük miqdarda enerji əldə etmək mümkündür. Əgər bu texnologiya kommersiya miqyasında işlək vəziyyətə gətirilərsə, gələcəkdə böyük həcmdə və aşağı karbon emissiyası ilə elektrik enerjisi istehsal etmək mümkün ola bilər.

    Sahə üçün ən mühüm dönüş nöqtələrindən biri 2022-ci ilin sonunda ABŞ Energetika Nazirliyinin laboratoriyasında baş verdi. Təcrübə zamanı yanacaq kapsuluna lazerlər vasitəsilə verilən enerjidən daha çox sintez enerjisi əldə edildi və bununla “elmi breakeven” adlandırılan hədd keçildi. Bu nəticə hələ bütöv elektrik stansiyasının sərf etdiyi enerjidən daha çox elektrik istehsal etməsi demək deyil, lakin nüvə sintezinin elmi baxımdan mümkün olduğunu göstərən mühüm nailiyyət hesab olunur. Bu inkişafların fonunda özəl şirkətlərə yatırılan kapital da sürətlə artır.

    Sahənin ən çox maliyyə cəlb edən şirkəti Commonwealth Fusion Systems (CFS)-dir. Şirkət indiyədək təxminən 3,94 milyard dollar investisiya toplayıb. CFS Massaçusetsdə SPARC adlı ilk reaktorunu qurur və 2027-ci ildə elmi breakeven həddinə çatmağı planlaşdırır. Daha sonra şirkət Virciniya ştatında 400 MVt gücündə ARC kommersiya elektrik stansiyasını qurmaq istəyir. Google artıq gələcək stansiyanın istehsal edəcəyi elektrikin yarısını almağa razılaşıb.