Məşhur fizik Lawrence Krauss-dan elm, din, kainat və s. haqqında 12 maraqlı sitat

17 İyun tarixində Moskvada keçirilmiş Geek Picnic adlı festivalda məşhur fizik Lawrence Krauss, kainatın yaradılışı və elmin bütün sahələrindəki vaciblikdən danışdı. Biz isə həmin çıxışdan 12 ən maraqlı sitatı sizlərə təqdim edirik.

Bəlkə də bu festival və kainat haqqında bildiyim ən vacib xüsusiyyət budur: Ən çətini, əslində qarşında nəyin olduğunu görməkdir. Elmin gözəlliyi ondadır ki, o, reallığın illüziyasından qurtulmağa və əsl dünyanı görməyə yardımçı olur.

Qış fəslində qar dənəciyini gördüyünüz zaman təsəvvür edin ki, siz həmin dənəciklərdən birinin üzərindəsiniz. Əgər siz qar dənəciyinin üzərində yaşasaydınız, dünya sizin üçün bir qədər fərqli görünəcəkdi. Qar dənəciyinin bir oxunda müəyyən fiziki qanun olduğu halda, ona perpendikulyar olan digər hissədə isə tamamilə fərqli fiziki qanunlar var. Fiziklər, fiziki qanunların hansı səbəbə görə bir istiqamətdə başqa cür, digər istiqamətdə isə tamamilə fərqli şəkildə olduğunu izah edə bilərdilər. Teoloqlar isə hansısa istiqamətdə müəyyən fiziki qanunun məhz tanrı tərəfindən qurulmasını söyləyəcəkdilər. Lakin real kainatda olduğu kimi bütün bunlar sadəcə olaraq illüziyadır.

Fizikada hər şey Hollywoodda olduğu kimidir. Əgər nəsə çalışırsa kopyala.

Fiziklər, sonsuzluqları sevmirlər. Riyaziyyatçılar onları sevirlər, fiziklər isə onlara nifrət edirlər. Belə ki, əgər sonsuzluq varsa, onda öncədən nəyisə söyləmək olmaz.

Siz elm haqqında daha bir vacib xüsusiyyəti öyrənməlisiniz. Alimlər insanlardır. Bu isə o deməkdir ki, onlar yanılırlar. Lakin elmdə ən gözəl cəhət ondan ibarətdir ki, yanılmaq, digər insanların səhvlərini keçməyə və düzgün istiqamətdə hərəkət etməyə yardımçı olur. Elm, skeptisizm, sübutlar, yoxlanış, təkrar yoxlanış və daimi nəticə idarəolunması üzərində qurulub. Məhz buna görə elm, din deyil. Məhz buna görə elm çalışır, din isə çalışmır.

İnsanlıq özünün ən yaxşı təzahüründə, kainatı kəşf etməyə hazırdır. Əslində hər şeyin necə qurulduğunu öyrənmək üçün insanlıq öz əqidə və inancından vaz keçməyə hazırdır. Bu cür yanaşma bizim özümüzə olan nöqteyi nəzərimizi dəyişir. Elm, musiqi və ədəbiyyat kimi elm də bizim mədəniyyətin bir hissəsidir. Bu, uğrunda insan olmağa dəyəcək bir xüsusiyyətdir. Biz texnologiyalara böyük hörmətlə yanaşırıq. Lakin elmin gözəlliyi təkcə tenologiyalarda deyil, həmdə elmin, bizim özümüzə baxış tərzimizi dəyişə biləcəyindədir.

Əgər BAK-ı ziyarət etmək kimi bir şansınız olsa bunu mütləq edin. Onun necə böyük olduğunu sözlərlə ifadə etmək qəlizdir. Lakin onun haqqında bir şeyi deyə bilərəm. BAK-da hər saniyə, dünyanın bütün kitabxanalarında olan məlumatlardan daha çox məlumat əldə olunur. Biz hər dəfə bu məlumatların yeni emal üsullarını kəşf etməli oluruq.

Mən, BAK-ı, 21-ci əsrin qotik tərzində inşa edilmiş kilsə adlandırıram. Qotik tərzdə hazırlanmış kilsələr əsrlərlə müxtəlif ölkələrdə olan minlərlə insan tərəfindən o vaxta əsasən ən aparıcı texnologiyalar vasitəsilə inşa edilmişdilər. Həmin kilsələr, tanrıya sitayiş etmək üçün nəzərdə tutulmuşdu. BAK isə 10.000-ə yaxın fizik tərəfindən 20 il ərzində inşa edildi. Onların arasında müxtəlif ölkələrdən olan insanlar var idi və bu insanlar fərqli-fərqli dinlərə sitayiş edib fərqli dillərdə danışırdılar. Lakin bu o qədər də önəmli deyil. Onların hamısı kainatın necə çalışdığını öyrənmək istəyirdilər. Onlar bilmək istəyirdilər ki, nəyə görə biz burdayıq və hardan gəlmişik. Belə bir məqsədə nail olmaq üçün isə onlar birgə çalışdılar. Bu bir daha onu sübut edir ki, elm insanları birləşdirir, din isə onları ayırır.

Mən impressionizmi sevirəm. O, uzaqdan möhtəşəmdir. Lakin ona yaxınlaşdıq da, onun necə bərbad olduğunu görürsən. Təbiəti də buna misal gətirmək olar.

Bizə, nəyinsə bilərəkdən yaradılışı haqqında fikir gələndə biz çox ehtiyyatlı olmalıyıq. Kainat bizim üçün yaradılmayıb və bunu ilk dəfə bizə sübut edən məhz Darvin oldu. O göstərdi ki, kainatın bizim üçün yaradılması hissi yalnız illüziyadır. Bu sadəcə olaraq təbii seçmənin təsadüfüdür. Məhz buna görə Darvin bütün zamanların ən böyük elm adamlarından biridir. Darvin göstərdi ki, Yer kürəsində olan heyrətləndirici həyat rəngarəngliyi çox sadə bir şeydən başlaya bilər. Biz isə öyrəndik ki, bütün müxtəlifliklərə sahib olan kainat da bu cür nöqtədən yaranıb.

Elm öz zamanının məhsuludur. 1863-cü ildə Darvin belə bir cümləni qeyd etmişdi. “Bugün həyatın yaranışı haqqında düşünmək mənasızdır. Bu, materiyanın hardan yaranması haqqında düşünməyə bənzəyir”. 1863-cü ildə bu həqiqətən də dəlisov bir düşüncə idi. Lakin indiki gündə mənə buna görə pul ödəyirlər.

Bəlkə də gələcək əhəmiyyətsizdir və nəticə etibarilə hər şey yox olacaq. Lakin ovqatı pozmağa ehtiyac yoxdur. Ən yaxşısı, təkamül çərçivəsində öz beynimizi inkişaf etdirərək özümüzə bu cür suallar verib günün altında bu kiçik andan həz ala bildiyimizə sevinməkdir.