Kaktus növlərinin 1/4-dən çoxu 2100-dək öz mühitinin 80%-ni itirə bilər

    “Nature” jurnalında dərc olunan yeni araşdırmaya görə, güclənən quraqlıq kaktus növlərinin yaşayış mühitini ciddi şəkildə daraldacaq. Alimlər temperatur artımını və uzun sürən quraq dövrləri birlikdə hesablayıblar. Araşdırılan təxminən 1000 növün əksəriyyəti iqlim dəyişdikcə yaşamaq üçün uyğun ərazilərin bir hissəsini itirəcək. Növlərin 25 faizindən çoxunun yaşayış mühiti 2100-cü ilədək ən azı 80 faiz azala bilər.

    Kaktuslar quraqlığa davamlıdır, amma digər bitkilər kimi onların da suya ehtiyacı var. ABŞ-nin səhralarında bu bitkilər əsasən mövsümi musson yağışlarından asılıdır. İyul və ya avqust adətən ilin ən rütubətli ayı olur. Mumabənzər qabıq kaktusların yağış suyunu daha uzun müddət saxlamasına kömək edir. Ancaq temperaturun yüksəlməsi və quraqlığın uzanması artıq onların uyğunlaşdığı şəraiti dəyişir.

    Alimlər təkcə gələcəklə bağlı hesablamalara əsaslanmayıblar. Onlar “iNaturalist” platformasındakı 650 min müşahidədən istifadə ediblər. İnsanların təbiətdə çəkib paylaşdığı fotolar növlərin indiki vəziyyətini daha dəqiq qiymətləndirməyə kömək edib. Quraqlıq bitkini dərhal öldürməsə də, onun böyüməsini, çiçəkləməsini və çoxalmasını zəiflədə bilər. Məsələn, Sonora səhrasındakı nəhəng saguaro kaktusları uzun quraqlıqlar zamanı daha az çiçəkləyir və daha zəif çoxalır.

    Kaktuslara yalnız quraqlıq təhlükə yaratmır. Yaşayış sahələrinin itirilməsi və nadir növlərin kolleksiya üçün qanunsuz toplanması da təzyiqi artırır. Dəniz səviyyəsinin yüksəlməsi Floridada Key Largo ağac kaktusunun yerli olaraq yox olmasına səbəb olub. Gecə temperaturunun yüksək olması da təhlükəlidir. Çünki bəzi kaktuslar su itkisini azaltmaq üçün hava ilə qaz mübadiləsini əsasən gecələr aparır. Zədələnmiş səhra ekosistemlərinin bərpası onilliklər çəkə, bəzi hallarda isə heç baş verməyə bilər.

    İqlim dəyişdikcə bəzi kaktus qrupları daha uyğun iqlimi olan ərazilərə tədricən yayıla bilər. Araşdırma mühafizə işlərinin hansı bölgələrdə cəmlənməli olduğunu müəyyənləşdirməyə kömək edəcək. Mütəxəssislər təhlükədə olan bitkilərin bir hissəsini botanika bağlarına köçürməyi və təbii yaşayış sahələrini qorumağı çıxış yolu sayırlar. Quraqlıq və yüksək temperatur riski azalarsa, həmin növlər yenidən təbiətə qaytarıla bilər.