BVF: Süni intellekt enişi qlobal ÜDM-i 2028-ci ilədək 0,4% azalda bilər

    Beynəlxalq Valyuta Fondu (BVF) süni intellekt sektorunda baş verə biləcək kəskin enişin bütün dünya iqtisadiyyatına təsir göstərə biləcəyi barədə xəbərdarlıq edib. Qurumun son Qlobal Maliyyə Sabitliyi Hesabatına görə, dünya iqtisadiyyatı bu sahəyə yatırılan puldan getdikcə daha çox asılı olur. Gəlir gözləntiləri zəifləsə, 2028-ci ilədək qlobal ÜDM 0,4%, investisiyalar 1,3% azala bilər. İstehlakda da 0,6% eniş gözlənilir.

    BVF 2023-cü ildən bəri 14 açıq əməliyyatı araşdırıb. Bu sövdələşmələrdə maliyyə vəziyyəti daha zəif olan süni intellekt şirkətlərinə 300 milyard dollar (təxminən 510 milyard manat) yatırılıb. Bundan başqa, 650 milyard dollar (təxminən 1,105 trilyon manat) borc götürülüb. Həmin pullar xidmətlər və çip sifarişlərindən 1,4 trilyon dollar (təxminən 2,38 trilyon manat) gəlir yaradıb. Vəsaitin az sayda şirkətdə cəmlənməsi uğursuzluq baş verəcəyi halda zərərin daha böyük olmasına səbəb ola bilər.

    Hesabatda maliyyə bazarlarındakı borclanma da əsas risklərdən biri sayılır. Hedc fondlar borc hesabına daha çox sərmayə yatırır və səhmləri kreditlə alırlar. Buna görə qiymətlər düşəndə onların itkiləri daha sürətlə arta bilər. Borcla işləyən ETF-lərdə, yəni birjada alınıb-satılan fondlarda ayrı-ayrı şirkətlərin səhmlərinin payı 28%-ə çatıb. Kəskin eniş fondları və onlara kredit verən qurumları satışa məcbur edə, bununla da itkiləri sürətləndirə bilər.

    Başqa bir risk iri bulud infrastrukturu şirkətlərinin borc bazarında payının sürətlə artmasıdır. Bu şirkətlərin etibarlı sayılan istiqrazların buraxılışındakı payı 10%-ə çatıb. 2024-cü ildə həmin göstərici 1%-dən az idi. Hesablama gücünə tələbat yüksək qalsa da, avadanlığa böyük xərclər şirkətlərin əlindəki nağd pulu azaldır. Nəticədə yeni layihələri davam etdirmək üçün daha çox kredit götürməli olurlar.

    Bununla yanaşı, BVF-yə görə, süni intellektə yatırılan sərmayələr hazırda dünya iqtisadiyyatını və maliyyə bazarlarını dəstəkləyir. İran müharibəsinin enerji qiymətlərini artırdığı və iqtisadi siyasətlə bağlı qeyri-müəyyənliyi gücləndirdiyi dövrdə bu dəstək daha böyük əhəmiyyət daşıyır. Qlobal stress testi göstərib ki, enerji böhranı, yüksək inflyasiya və bazarlarda eniş eyni vaxtda baş versə belə, banklar ümumilikdə dayanıqlı qala bilər. Lakin həddindən artıq borclanma mümkün zərbənin təsirini ağırlaşdıra bilər.