Günəş fırtınası ABŞ-də GPS və peyk rabitəsini saatlarla pozub

    ABŞ-də çalışan tədqiqatçılar 11 noyabr 2025-ci ildə Günəşdə baş verən güclü fırtınanın GPS və peyk rabitəsinə təsirini araşdırıblar. Hadisə Günəş fırtınalarını qiymətləndirən şkala üzrə ən yüksək səviyyəyə çatıb. Fırtına atmosferin yuxarı qatı olan ionosferdə indiyədək görünməmiş pozuntu yaradıb. Təsir ABŞ boyunca saatlarla davam edib.

    Bəzi ərazilərdə GPS mövqeləndirməsində 10 metrədək xəta qeydə alınıb. Peyk rabitəsində də fasilələr yaranıb. Tədqiqatçılar bildiriblər ki, mövqenin cəmi 1-2 metr səhv göstərilməsi dəqiq işləyən kənd təsərrüfatı texnikası və özüidarə olunan nəqliyyat vasitələri üçün ciddi problem yarada bilər. Bununla belə, araşdırmada özüidarə olunan avtomobillərin və ya kənd təsərrüfatı maşınlarının konkret qəzası göstərilməyib.

    Alimlərin fikrincə, fırtına əsas əkin mövsümündə baş versəydi, iqtisadi zərər daha böyük ola bilərdi. Müqayisə üçün, 2024-cü ilin mayında qeydə alınmış Günəş fırtınasının ABŞ kənd təsərrüfatına təxminən 500 milyon dollar (təxminən 850 milyon manat) zərər vurduğu hesablanıb. Yeni hadisənin konkret maliyyə itkisi isə açıqlanmayıb.

    Fırtınanın insanlar üçün birbaşa sağlamlıq riski aşağı sayılır. Ancaq ionosferə daha yaxın yüksəklikdə uçan təyyarələrin sərnişinləri qısa müddətdə bir neçə rentgen müayinəsinə bərabər radiasiya təsirinə məruz qala bilərlər. Belə fırtınalar həm şimal, həm də cənub qütbləri yaxınlığında daha parlaq qütb işıqlarının yaranmasına da səbəb olur.

    Tədqiqat qrupu texnoloji infrastrukturu qorumaq üçün kosmik hava proqnozlarının daha dəqiq hazırlanmasını vacib sayır. Bunun üçün müxtəlif müşahidələrin birləşdirilməsi, fizika qanunlarına əsaslanan modellərin təkmilləşdirilməsi, həmçinin avadanlıqların radiasiya və maqnit pozuntularına qarşı daha davamlı hazırlanması təklif edilir. Məqsəd gələcək Günəş fırtınaları zamanı GPS, peyk rabitəsi və digər radio sistemlərində yaranan fasilələri azaltmaqdır.