Mikroplastiklər su ilə təmasda hüceyrələri zədələyən radikallar yaradır

    “Columbia University” və “UC Berkeley” alimləri müəyyən ediblər ki, mikroplastiklər su ilə təmasda kimyəvi cəhətdən aktivləşə bilər. Araşdırmaya görə, bu zaman canlı orqanizmlər üçün vacib molekulları dəyişdirən maddələr öz-özünə yaranır. Proses adi ətraf mühit şəraitində, günəş işığı və plastiki parçalayan başqa təsirlər olmadan da baş verir.

    Tədqiqatçılar bu proses zamanı reaktiv oksigen növlərinin, xüsusilə hidroksil radikallarının yarandığını görüblər. Bunlar zülal və yağlardan elektron qopara bilən yüksək enerjili molekullardır. Nəticədə hüceyrə membranının quruluşu və işi pozula bilər. Orqanizmdəki antioksidantlar belə maddələri zərərsizləşdirir, amma radikallar çoxaldıqda müdafiə sistemi kifayət etməyə bilər.

    Böyük plastik parçaları adətən sabit qalır, mikroplastiklərdə isə vəziyyət fərqlidir. Plastik xırdalandıqca su ilə təmas edən ümumi səth böyüyür və kimyəvi reaksiyalar artır. Alimlərin fikrincə, bu proses hüceyrələri zədələyən oksidləşdirici stressi izah edə bilər. Əvvəlki araşdırmalarda bu stress mikroplastiklərlə əlaqələndirilsə də, onun necə başladığı tam aydın deyildi.

    Təcrübə zamanı siçanlardan götürülmüş qırmızı qan hüceyrələri müxtəlif mikroplastik növləri ilə təmas etdirilib. Nəticədə hüceyrələr formasını dəyişib və parçalanıb. Bu proses hemoliz adlanır. Su ilə daha güclü reaksiyaya girən plastiklər hüceyrələrə daha ciddi zərər vurub. Bu da zədələnmənin plastikin kimyəvi aktivliyi ilə bağlı olduğunu göstərib.

    Qanın əsas hissəsi sudan ibarət olduğu üçün mikroplastiklərin səthi orqanizmdə də aktivləşə bilər. Alimləri narahat edən ehtimallardan biri budur. Belə təsir mikroplastiklərin daşıdığı və ya buraxdığı çirkləndiricilərdən əlavə təhlükə yarada bilər. Ancaq insan toxumalarında mikroplastikin miqdarı ilə bağlı elmi müzakirələr davam edir, bəzi əvvəlki nəticələr də şübhə altına alınıb. Yeni araşdırma mikroplastiklərin insanlar üçün real risk səviyyəsini hələ müəyyənləşdirmir.