Apple iOS və iPadOS 27-yə 3 yerli xalq dili üçün klaviatura əlavə etdi

    “Apple” sentyabrda yayımladığı “iOS 27” və “iPadOS 27” yeniləmələrində yerli xalqların dilləri üçün klaviatura seçimini artırıb. “iPhone” və “iPad” istifadəçiləri artıq “Blackfoot”, “Comanche” və “Northern East Cree” dillərində yaza bilirlər. Şirkət çeroki dilini sistemə hələ 2010-cu ildə əlavə etmişdi. Hazırda “iOS” klaviaturasında 200-dən çox dil və dil variantı var.

    Çeroki dilinin dünyada cəmi 1500 səlis danışanı qalıb. Onların çoxu 70 yaşdan yuxarıdır. Buna görə icma çeroki dilini sonradan öyrənənlərə və körpələr üçün hazırlanan dil proqramlarına xüsusi diqqət ayırır. Çeroki yazısında səsləri və hecaları göstərən 85 işarə var, əvvəllər bu say 86 olub. Əsas məqsəd dili gənclərin hər gün işlətdiyi telefon və planşetlərdə qoruyub saxlamaqdır.

    Bir dilin rəqəmsal sistemlərə əlavə olunması birbaşa “Apple”dan başlamır. Əvvəlcə həmin dilin işarələri “Unicode” standartına daxil edilir. Bu standart 157 mindən çox simvolu əhatə edir. Yeni yazı sisteminin yoxlanması və hər işarəyə rəqəmsal kod verilməsi 3 ildən 5 ilə qədər çəkə bilər. Cəmi 4 daimi əməkdaşın çalışdığı konsorsiumda “Apple”, “Microsoft”, “Google”, dilçilər və könüllülər birlikdə işləyirlər. Sonra platformalar həmin işarələr üçün şrift hazırlayır. Əks halda onlar ekranda boş kvadrat kimi görünür.

    Klaviaturanın düzülüşü hər dilin yazı qaydalarına uyğun hazırlanır. Osage dili üçün əvvəldən fiziki klaviatura olduğuna görə həmin düzülüş rəqəmsal sistemə köçürülüb. Böyük hərflərin olmadığı “Nez Perce” dilində “Shift” düyməsi vurğulu işarələri açır və yazını sürətləndirir. Çeroki klaviaturasında samit seçildikdən sonra aşağı sıradakı düymələrdə ona uyğun sait birləşmələri görünür.

    Oklahomadakı müəllimlər bu klaviaturalardan dərslərdə də yararlanırlar. Şagirdlər öz tələffüzlərini yazıb daha sonra dinləyə bilirlər. Bu, vacibdir, çünki çeroki dilində 1 səsin dəyişməsi sözün mənasını tamamilə dəyişə bilər. Yerli icmanın səsləndirdiyi “How to Train Your Dragon” kimi filmlər uşaqların dili gündəlik həyatda eşitməsinə kömək edir. Gənclərin adlarını “Facebook”da çeroki işarələri ilə yazması da onların dilə bağlılığının göstəricisi sayılır.

    Yerli xalqlar üçün dil materiallarının kimə aid olması da vacib məsələdir. “Apple” mühəndisləri deyirlər ki, əməkdaşlıq zamanı toplanan məlumatlar şirkətə aid deyil və ayrıca qapalı məlumat bazasında saxlanmır. “Google” da “Manx” və maori kimi dilləri öz platformalarına əlavə edib. Şirkət yeni dillərin hazırlanmasını generativ, yəni yeni məzmun yarada bilən süni intellektlə asanlaşdırmağın yollarını araşdırır. Bununla belə, düzgün klaviatura hazırlamaq üçün həmin dili ana dili kimi danışanların birbaşa iştirakı hələ də vacibdir.