Tramp AI məlumat mərkəzləri üçün ekoloji qaydaları zəiflədir

    ABŞ Prezidenti Donald Trampın administrasiyası süni intellekt (AI) üçün məlumat mərkəzlərinin tikintisini sürətləndirmək məqsədilə ekoloji qaydaları yumşaldır. Ətraf Mühitin Mühafizəsi Agentliyinin keçmiş rəsmiləri xəbərdarlıq edirlər ki, bu addım hava və su çirklənməsini artıra, insanların sağlamlığına zərər vura bilər. Onların fikrincə, risk təkcə belə mərkəzlərin yaxınlığında yaşayanlara aid deyil. Elektrik istehsalı zamanı yaranan zərərli maddələr daha geniş əraziyə yayıla bilər.

    Müstəqil Ətraf Mühitin Mühafizəsi Şəbəkəsinin bu həftə açıqladığı hesabatda 2025-ci ilin yanvarından bəri qəbul edilən 30 federal addım sadalanır. Müəlliflərə görə, bu qərarlar məlumat mərkəzlərinin yaratdığı sağlamlıq risklərini artırır. Addımların 17-si birbaşa süni intellektlə bağlıdır və ya məlumat mərkəzlərinə yönəlib. Bunlara bərpa olunan enerji layihələrinin məhdudlaşdırılması və bəzi elektrik stansiyaları üçün ekoloji güzəştlər daxildir.

    2025-ci ilin iyulunda açıqlanan AI Fəaliyyət Planının məqsədi məlumat mərkəzləri və çip zavodları üçün icazələrin daha tez verilməsidir. Sənəddə Təmiz Hava Aktı, Təmiz Su Aktı və çirklənmiş ərazilərlə bağlı qanunun qaydalarını yumşaltmaq tövsiyə olunur. Agentliyin rəhbəri Li Zeldin vəzifəyə başlayarkən ABŞ-ni AI sahəsində dünya liderinə çevirmək üçün tənzimləmələri azaltmaq istədiyini demişdi. Daha sonra administrasiya qurumun işçi sayını və maliyyəsini azaldıb. Keçmiş rəsmilər bunun ekoloji nəzarəti zəiflətdiyini deyirlər.

    Bu siyasət yeni qaz turbinlərinin, eləcə də texnologiya şirkətləri üçün ayrıca elektrik stansiyalarının tikintisini asanlaşdıra bilər. Mətn, şəkil və başqa məzmun yaradan generativ AI sistemləri üçün güclü çiplərə tələbat da artır. Nəticədə təbiətdə və insan orqanizmində çətin parçalanan kimyəvi maddələrin istehsalı yenidən çoxalır. Bu infrastrukturun yaratdığı çirklənmə məlumat mərkəzlərindən uzaqda yaşayanlara da çata bilər. Bərpa olunan enerji layihələrinə maneələr isə riski daha da artıra bilər.

    Universitetlərin birgə araşdırmasına görə, AI ilə bağlı hava çirklənməsi 2028-ci ilədək 1300-dək insanın vaxtından əvvəl ölümünə səbəb ola bilər. Səhiyyə xərclərinin 20 milyard dolları (təxminən 34 milyard manat) keçəcəyi hesablanıb. Hesabat müəllifləri son siyasət dəyişikliklərinə görə real zərərin daha böyük ola biləcəyini düşünürlər. Onlar təmiz hava və su standartlarının bərpasını, federal nəzarətin də gücləndirilməsini istəyirlər.

    Keçmiş rəsmilər administrasiyanı Məlumat Mərkəzlərində Sağlamlığın Qorunması Öhdəliyini qəbul etməyə çağırıblar. Təklifə görə, çirklənmə ölçülməli, kimlərin təsirə məruz qaldığı araşdırılmalı və nəticələr ictimaiyyətə açıqlanmalıdır. Agentliyin fikrincə, əvvəlki administrasiyalar qanunları həddən artıq geniş şərh edib, yeni qərarlar da bu yanaşmanı düzəldir. Qurum həm insanların sağlamlığını qorumağı, həm də ABŞ-ni AI sahəsində lider etməyi əsas məqsəd sayır.