İxracı məhdud Nvidia süni intellekt çipləri Çinə 3 yolla çatdırılır

    ABŞ hökumətinin maliyyələşdirdiyi “C4ADS” təşkilatı ixracı məhdudlaşdırılan “Nvidia” süni intellekt çiplərinin Çinə necə çatdırıldığını araşdırıb. Hesabatda 3 əsas yol göstərilir. Çiplər tədqiqat qurumlarının müqavilələrinə daxil edilir, Cənub-Şərqi Asiya ölkələrindən keçirilir və əsl sahibini gizlədən örtük şirkətlər üzərindən alınır. Araşdırmada yalnız modeli sənədlərdə açıq yazılan çiplər sayılıb. Buna görə real dövriyyə daha böyük ola bilər.

    ABŞ “Nvidia H100”, “A100” və “Blackwell” ailəsinə daxil olan çiplərin Çinə satışını qadağan edir. “H20”, “H200” və “AMD MI325X” üçün hər müraciət ayrıca yoxlanılır. “H200” satışına 25 faiz rüsum qoyulub. Çin də yerli istehsalı artırmaq üçün ABŞ çiplərinin alınmasını məhdudlaşdırır. Buna baxmayaraq, 2026-cı ildə “ByteDance”, “Alibaba” və “Tencent” üçün rəsmi istisnalar verilib.

    Birinci üsulda Çin universitetləri və tədqiqat institutları “Nvidia” çiplərini çoxsaylı təchizatçının qatıldığı böyük müqavilələrə daxil edir. 2025-ci ilin iyulundan 2026-cı ilin yanvarınadək bu yolla 56 çip izlənilib. Onların ümumi dəyəri 1,7 milyon dollar (təxminən 2,89 milyon manat) olub. Daha əvvəl dövlət sənədlərində 6,48 milyon dollarlıq (təxminən 11 milyon 16 min manat) oxşar alış da aşkarlanıb. Hesabata görə, bəzi alıcı qurumların Çin Kommunist Partiyası, müdafiə və kəşfiyyat strukturları ilə əlaqələri var.

    İkinci yolda çiplər Vyetnam, Hindistan və Malayziyadan keçirilir. 2022-ci ildən 2025-ci ilədək “A100”, “H100”, “GH100” və “AD102” modellərinin tranziti qeydə alınıb. Bu daşımaların dəyəri 13,4 milyon dollar (təxminən 22,78 milyon manat) olub. Çiplərin bir hissəsi sınaq üçün göndərildiyi göstərilərək Tayvandan Vyetnama, daha sonra Honkonqa çatdırılıb. “Profit New Limited” 2025-ci ilin martında cəmi 1 gün ərzində çip alıb. Alışın dəyəri 8,7 milyon dollar (təxminən 14,79 milyon manat) olub. Bəzi sənədlərdə qiymət, çəki və daşınma məlumatları yazılmayıb.

    Ən böyük dövriyyə sahiblik quruluşu qarışıq olan örtük şirkətlərdə aşkarlanıb. Təkcə “Megaspeed International” ilə bağlı 4,6 milyard dollar (təxminən 7,82 milyard manat) dəyərində çip ticarəti müəyyən edilib. Şirkət 2023-cü ildə “Swiftdata” tərəfindən alınana qədər Çinin “7Road Holdings” oyun şirkətinə məxsus olub. Hazırda şirkətin kimə aid olduğu aydın deyil. Hesabatda onun ixracı məhdudlaşdırılan “Blackwell” çiplərini əldə etdiyi deyilir.

    Əvvəlki hesablamalardan birinə görə, Çinin süni intellekt üçün hesablama gücünün təxminən 3-də 1-i, bəlkə də daha çoxu qaçaq yollarla gətirilən GPU-lardan ibarətdir. GPU-lar süni intellekt hesablamalarında işlədilən güclü qrafik prosessorlardır. “C4ADS” ABŞ-nin Sənaye və Təhlükəsizlik Bürosuna daha çox əməkdaş və resurs ayrılmasını istəyir. Qurum çiplərin satışdan sonra hara getdiyinin və son alıcıların kim olduğunun yoxlanmasını vacib sayır. İstehsalçı və təchizatçılara müştərilərin əsl sahiblərini, siyasi riskləri və mümkün hərbi əlaqələri daha dərindən araşdırmaq tövsiyə edilir.