Günəş sisteminin uzaq sərhədində “hava” izi tapıldı
Elm & Texnologiya
06.05.2026
Sevinj
Technote.az “Mashable” platformasına istinadən bildirir ki, Plutondan da uzaqda yerləşən kiçik buzlu bir cismin atmosferə sahib ola biləcəyi aşkarlanıb. Bu kəşf alimlərin Günəş sisteminin uzaq sərhədləri ilə bağlı təsəvvürlərini dəyişə bilər.
“2002 XV93” adlanan bu obyekt Günəş sisteminin Neptundan sonrakı hissəsində, Trans-Neptun obyektləri bölgəsində yerləşir. Təxminən 480 kilometr diametrə sahib olduğu düşünülən bu kiçik dünya, əslində alimlərin gözləntilərinə görə atmosfer saxlamaq üçün həddən artıq kiçik hesab olunurdu. Çünki zəif cazibə qüvvəsi səbəbindən qazların kosmosa yayılması çox asan baş verir.
Kəşf 10 yanvar 2024-cü ildə qeydə alınıb. Həmin gün 2002 XV93 uzaqdakı zəif bir ulduzun önündən keçərək onu qısa müddətlik örtüb. Astronomlar bu cür hadisələri müşahidə edərək obyektlərin ölçüsünü, halqalarını və digər xüsusiyyətlərini öyrənirlər. Lakin bu dəfə müşahidələr fərqli nəticə göstərib. Əgər obyektin atmosferi olmasaydı, ulduzun işığı birdən-birə yox olmalı idi. Ancaq teleskoplar işığın yavaş-yavaş azalaraq yenidən artdığını qeydə alıb. Bu isə işığın nazik atmosfer tərəfindən əyildiyini və ya səpələndiyini göstərir.
Tədqiqatçılar obyektin ətrafında təxminən 100-200 nanobar təzyiqə sahib olduqca nazik atmosfer olduğunu düşünürlər. Bu göstərici Plutonun atmosferindən xeyli zəif olsa da, indiyədək bu ölçüdə bir Trans-Neptun obyektində müşahidə edilən ən güclü atmosfer hesab olunur. Alimlər atmosferin hansı qazlardan ibarət olduğunu hələ dəqiq bilmirlər. Ən güclü ehtimallar arasında metan, azot və karbonmonoksit qazları var. Kəşf alimləri xüsusilə ona görə təəccübləndirib ki, mövcud astronomik modellərə görə bu qədər kiçik və uzaq obyektlərin atmosferi uzun müddət qoruyub saxlaması mümkün sayılmır. Bu səbəbdən alimlər hesab edir ki, atmosfer müvəqqəti ola bilər.
Tədqiqat müəllifləri bir neçə ehtimal irəli sürürlər. Onlardan biri yaxın keçmişdə obyektə kometa və ya asteroidin çırpılması nəticəsində içəridə sıxılmış qazların kosmosa çıxmasıdır. Digər ehtimallar arasında buz vulkanları, daxili istilik və kimyəvi reaksiyalar da yer alır. Komanda hazırda ən real ssenari kimi toqquşma nəticəsində yaranmış müvəqqəti atmosfer variantını daha güclü hesab edir.
Paylaş
