Rubin rəsədxanası təxminən 20 ilin ən iri cırtdan planet namizədini tapdı

    Çilidəki “Vera C. Rubin Observatory” Günəş sistemində yeni cırtdan planet ola biləcək “2026 ED138” obyektini aşkarlayıb. Plutondan daha uzaqda dövr edən bu buzlu cisim təxminən 20 ildə aşkarlanan ən böyük obyekt sayılır. İlkin hesablamalar onun həmin bölgədə tapılmış ən iri və parlaq cisimlərdən biri olduğunu göstərir. Statusu təsdiqlənsə, rəsmi cırtdan planetlər siyahısına daxil ediləcək.

    “Harvard & Smithsonian Center for Astrophysics” əməkdaşı Matthew Holman obyekti 13 oktyabrda tapıb. O, “Rubin”in 2026-cı ildə topladığı məlumatları araşdırırdı. Holmanın işlətdiyi proqram milyardlarla hərəkətli nöqtəni müqayisə edir və eyni obyektə aid qeydləri birləşdirir. Daha sonra mart ayına aid 20 əlavə müşahidə və 2016-cı ilə qədər uzanan arxiv görüntüləri tapılıb. Alimlər bu məlumatlarla obyektin 10 ildən çox davam edən hərəkətini izləyə biliblər.

    “2026 ED138” hazırda Günəşdən 46 astronomik vahid uzaqdadır. 1 astronomik vahid Yer ilə Günəş arasındakı orta məsafədir. Müqayisə üçün, Pluton Günəş ətrafında orta hesabla 40 astronomik vahid uzaqlıqda dövr edir. Obyektin diametri 600 ilə 1500 kilometr arasında qiymətləndirilir, amma dəqiq ölçü üçün əlavə müşahidələr lazımdır. Bu qədər uzaqda yerləşdiyinə görə o, Neptunun orbitindən kənarda hərəkət edən cisimlər qrupuna daxildir.

    Obyekt indiyədək Süd Yolunun milyonlarla ulduzla dolu parlaq zolağının fonunda gizli qalıb. “Rubin”in astronomiya üçün hazırlanmış böyük rəqəmsal kamerası və hərəkətli obyektləri seçə bilən proqramları onu aşkar etməyə kömək edib. Rəsədxana 10 illik səma araşdırmasına iyunun sonunda başlayıb. Plan üzrə cənub səmasının tam görünüşü hər 3 gündən bir çəkiləcək. “2026 ED138” teleskopun hazırlıq işləri hələ tamamlanmamış aşkarlanıb.

    Cırtdan planet sayılması üçün obyekt Günəş ətrafında dövr etməli və öz cazibə qüvvəsinin təsiri ilə demək olar ki, kürə formasını almalıdır. Adi planetdən fərqli olaraq, cırtdan planet öz orbitini yaxın ölçülü digər cisimlərlə bölüşür. Alimlər indi “2026 ED138”in ölçü və kütləsinin onu kürə formasına salmağa kifayət edib-etmədiyini araşdırırlar. Beynəlxalq Astronomiya İttifaqı Ceres, Pluton, Haumea, Makemake və Erisi cırtdan planet kimi tanıyır.

    Günəş sisteminin xarici hissəsində Gonggong, Quaoar, Sedna və Orcus da daxil olmaqla onlarla başqa namizəd var. Onların çox uzaqda yerləşməsi ölçü, kütlə və formalarını dəqiq hesablamağı çətinləşdirir. Neptunun orbitindən kənardakı cisimlər yarandıqları vaxtdan bəri az dəyişib. Buna görə “2026 ED138” Günəş sisteminin necə formalaşdığını öyrənməyə kömək edə bilər. “Rubin”in qarşıdakı 10 ildə toplayacağı məlumatlar həm bu obyektin statusunu dəqiqləşdirə, həm də yeni namizədləri üzə çıxara bilər.