FAA ABŞ-də uçuşları 5 saat dayandırdı: 6 300-dən çox reys ləğv edildi

    ABŞ Federal Aviasiya Administrasiyası (FAA) rabitə nasazlığına görə ölkə üzrə uçuşları dayandırıb. FAA noyabrın 14-də Azərbaycan vaxtı ilə saat 05:15-də qadağanı ləğv edib. Təhlükəsizlik məqsədli qərar saat 00:44-də verilmişdi. Təxminən 5 saat ərzində ABŞ hava limanlarından uçuşlar əsasən dayanıb, havada olan minlərlə reys başqa hava limanlarına yönəldilib.

    Uçuşları izləyən “FlightAware” xidməti qadağa götürülən vaxt 6 300-dən çox reysin ləğv olunduğunu qeydə alıb. Həmçinin 9 500 gecikmə qeydə alınıb. Digər yenilənmədə saat 05:39-da 5 901 reysin ləğv edildiyi göstərilib. Gecikən reyslərin sayı 9 124 olub. Rəqəmlər arasındakı fərq məlumat bazasının daim yenilənməsi ilə bağlıdır. Hadisə milyonlarla sərnişinin səfər planına təsir edib.

    Nəqliyyat naziri Sean Duffy nasazlığı hava hərəkətinin idarə olunmasında işlədilən köhnə sistemlərlə əlaqələndirib. TDM adlı analoq rabitə qurğularındakı marşrutlaşdırıcılar böyük məlumat axınının öhdəsindən gələ bilməyib. Nəticədə radar və təyyarələrdən gələn məlumatlar arasında uyğunsuzluq yaranıb.

    Duffy-nin sözlərinə görə, yalnız köhnə avadanlıqlar təsirlənib, rabitə və radar əlaqəsi isə tam kəsilməyib. Problem proqram yeniləmələrindən sonra başlayıb. Nasazlıq əvvəlcə Çikaqoda qeydə alınıb, daha sonra Boston, Vaşinqton, Nyu-York və Minneapolis mərkəzlərinə yayılıb.

    Daxili təhlükəsizlik naziri Markwayne Mullin kiberhücum əlaməti olmadığını deyib, lakin araşdırma davam edir. Onun sözlərinə görə, hadisənin “Microsoft Outlook” xidmətindəki uzunmüddətli fasilə ilə də əlaqəsi yoxdur.

    Noyabrın 10-da ölkə üzrə işə salınmış bulud əsaslı “SMART” hava məkanının idarəetmə sisteminin hadisədə rolunun olub-olmadığı da yoxlanılır. Sistemi hazırlayan “Air Space Intelligence” belə bir əlaqəni rədd edib. Şirkət iyunda sistemin tətbiqi üçün 12 illik, 875 milyon dollarlıq (təxminən 1,49 milyard manat) müqavilə alıb.

    Nasazlığın yarandığı FTI şəbəkəsi FAA, dispetçerlər və pilotlar arasındakı qapalı rabitə xəttidir. Onilliklər əvvəl çəkilmiş mis kabellər daha sürətli fiber-optik xətlərlə dəyişdirilir. “L3Harris Technologies” mayda layihənin 50 faizinin tamamlandığını açıqlayıb. Hazırda FAA obyektlərinin 70 faizi fiber şəbəkəyə keçirilib.

    FAA avqustda yeni şəbəkənin qurulmasını 73 milyon dollarlıq (təxminən 124,1 milyon manat) müqavilə ilə “AT&T”yə tapşırıb. Ölkə üzrə yenilənmənin 2028-ci ilin sonunadək başa çatdırılması planlaşdırılır.

    Konqres hava nəqliyyatı obyektlərinin yenilənməsinə artıq 12,5 milyard dollar (təxminən 21,25 milyard manat) ayırıb. Duffy hadisədən əvvəl əlavə 30,1 milyard dollar (təxminən 51,17 milyard manat) istəmişdi. Mətbuat konfransında o, bu tələbi 50 milyard dollara (təxminən 85 milyard manat) qaldırıb.

    ABŞ Hesablama Palatasının sentyabr hesabatında yenilənmə sürətinin xərc və uçuş pozuntularından üstün tutulmasının risk yaratdığı vurğulanıb. Layihənin ümumi xərc hesabı hələ yoxdur. Bundan başqa, bir-biri ilə əlaqələndirilməyən 11 389 ayrı iş qrafiki var.

    Bu, FAA-nın bu əsrdə ölkə üzrə tətbiq etdiyi 3-cü belə uçuş qadağasıdır. Hadisə 11 sentyabr 2001-ci il hücumlarından sonra uçuşların ən uzun müddət dayanması sayılır. 2023-cü ildə “NOTAM” sisteminin sıradan çıxması da oxşar qərara səbəb olmuş, uçuşlar təxminən 90 dəqiqə dayanmışdı.

    Nasazlıq yük və poçt reyslərinə də təsir edib. Təyyarə və heyətlərin lazımi məntəqələrə qaytarılması, eləcə də uçuş cədvəllərinin tam bərpası günlər, hətta həftələr çəkə bilər.