Alimlər gen müdaxiləsi ilə mədəaltı vəz hüceyrələrinə insulin hazırlatdılar

    Alimlər mədəaltı vəzin axacaq hüceyrələrini genetik dəyişikliklə insulin istehsal edən hüceyrələrə çeviriblər. Hüceyrələr qan şəkəri yüksələndə insulin ifraz etməyə başlayıb. Bu yanaşma gələcəkdə diabetin uzunmüddətli müalicəsində istifadə oluna bilər. İnsan mədəaltı vəzində adətən təxminən 1 milyard beta hüceyrəsi olur. İnsulini əsasən bu hüceyrələr hazırlayır. Diabet zamanı beta hüceyrələri ya məhv olur, ya da düzgün işləmir.

    Komanda axacaq hüceyrələrini təsadüfən seçməyib. Əvvəlki araşdırmalarda onların bəzən öz-özünə beta hüceyrələrinə çevrildiyi görülmüşdü. Yetkin orqanizmdə hüceyrələr adətən funksiyasını dəyişmədiyi üçün bu, qeyri-adi hal sayılır. Prosesi hansı genlərin idarə etdiyini anlamaq üçün alimlər genomun müxtəlif hissələrini sıradan çıxarıb nəticəni yoxlayan genetik yoxlama üsulundan yararlanıblar.

    Araşdırma göstərib ki, ALDH3B2 geni söndürüldükdə axacaq hüceyrələrinin beta hüceyrələrinə bənzəməsi xeyli artır. Genə müdaxilə olmayanda hüceyrələrin 1 faizdən azı öz-özünə dəyişirdi. ALDH3B2 söndürüldükdə göstərici təxminən 8,5 faizə yüksəlib. Təcrübənin bu hissəsi laboratoriyada yetişdirilən insan hüceyrələri üzərində aparılıb.

    Daha sonra dəyişdirilmiş insan hüceyrələri diabetli siçanlara köçürülüb. Bundan sonra heyvanların qanında insan insulini dövr etməyə başlayıb. Qan şəkəri də normaya yaxın səviyyəyə düşüb və müsbət təsir 6 həftə davam edib. Nəticələr üsulun işləyə biləcəyini göstərir, amma onun insanlar üçün təhlükəsiz və təsirli olub-olmadığı hələ yoxlanmayıb.

    Diabetin müalicəsi üçün başqa gen terapiyaları da araşdırılır. Bu ilin əvvəlində başlayan klinik sınaqlardan birində əzələ hüceyrələrinə insulin hazırlamaq üçün genetik göstəriş verilir. Digər üsullarda insulin istehsal edən hüceyrələr laboratoriyada yaradılır, sonra xəstəyə köçürülür. Ancaq köçürülən hüceyrələr immun sisteminin reaksiyasına səbəb ola bilər.

    Yeni yanaşma mədəaltı vəzdə artıq olan hüceyrələrin funksiyasını dəyişməyə əsaslanır. Əsas çətinlik genetik müdaxiləni yalnız hədəf hüceyrələrdə aparmaqdır. Çünki ALDH3B2 bədənin başqa hüceyrələrində də işləyir. Alimlər əvvəlcə bu genin hüceyrələrin çevrilməsindəki rolunu daha dəqiq öyrənmək istəyirlər. Sonrakı mərhələdə gen terapiyası və ya geni dayandıran kiçik molekullar sınaqdan keçiriləcək. Dünyada təxminən 830 milyon insan diabetlə yaşayır.