SpaceX raketi Ayda basketbol meydançasından böyük krater yaradıb

    NASA SpaceX-in istifadədən çıxmış Falcon 9 raketinin Ay səthinə çırpılması nəticəsində yaranan kraterin ilk detallı görüntülərini və ölçülərini açıqlayıb. Məlumata görə, yeni kraterin eni NBA basketbol meydançasından daha böyükdür, dərinliyi isə təxminən 3 metrə çatır. Hadisə avqustun 5-də Ayın görünən və görünməyən tərəflərinin sərhədinə yaxın, Einstein krateri ərazisində baş verib. Təxminən 4 ton ağırlığında olan Falcon 9-un yuxarı mərhələsi bir ildən çox kosmosda qaldıqdan sonra Ay səthinə çırpılıb. Raket 2025-ci ilin yanvarında Floridadakı Cape Canaveral-dan buraxılmışdı. Missiya zamanı Firefly Aerospace şirkətinin Blue Ghost və Yaponiyanın ispace şirkətinin Resilience Ay aparatları kosmosa daşınmışdı. Aparatlar ayrıldıqdan sonra Falcon 9-un istifadə olunmuş yuxarı mərhələsi kosmosda qalmışdı.

    SpaceX-in məlumatına görə, raketin Ayla toqquşması əvvəlcədən planlaşdırılmayıb. Günəş aktivliyi və müxtəlif qravitasiya təsirləri zamanla raketin orbitini dəyişdirərək onu Ayla toqquşma trayektoriyasına çıxarıb. NASA krateri Lunar Reconnaissance Orbiter (LRO) vasitəsilə müşahidə edib. Kosmik aparat Ayın qütbləri ətrafında təxminən hər iki saatdan bir dövr edir. Lakin zərbə nöqtəsinin yenidən müşahidə üçün əlverişli mövqeyə gəlməsi səbəbindən NASA ilk görüntüləri hadisədən altı gün sonra əldə edə bilib.

    Kraterin dəqiq yerini çəkmək də asan olmayıb. LRO saniyədə təxminən 1,6 kilometr sürətlə hərəkət etdiyi üçün kameranın cəmi 10 saniyə tez və ya gec çəkiliş etməsi hədəfin təxminən 16 kilometr kənarda qalmasına səbəb ola bilərdi. NASA üçün hadisə yalnız yeni kraterin öyrənilməsi baxımından maraqlı deyil. Agentlik bu müşahidələr vasitəsilə Ayla toqquşa biləcək sürətli obyektlərin yerini daha dəqiq müəyyənləşdirmək imkanlarını təkmilləşdirmək istəyir. Bu texnologiyalar gələcəkdə Ayda fəaliyyət göstərəcək astronavtların mümkün toqquşma risklərindən qorunmasına kömək edə bilər.