Besxar Falcon 9 raketində çip fabriki modullarını sınaqdan keçirəcək

    “Besxar” orbitdə yarımkeçirici fabriki qurmaq üçün “SpaceX” ilə sınaqlara başlayıb. Startap “Falcon 9” raketinin Yerə qayıdan birinci pilləsində kiçik istehsal modullarını yoxlayacaq. Sınaqların təxminən 12 uçuş ərzində aparılması nəzərdə tutulur. Bu raket pillələri ötən il kosmosa gedib Yerə 163 dəfə qayıdıb, bu il isə uçuşların sayı 100-ü keçib. Beləliklə, sınaqlar Beynəlxalq Kosmik Stansiyada növbə gözləmədən keçiriləcək.

    “Besxar” startapını əvvəllər “OpenAI” şirkətində çalışmış Ashley Pilipiszyn yaradıb. Şirkət kosmosdakı təbii vakuumdan yararlanaraq qabaqcıl çiplər üçün lazım olan ilkin materialları istehsal etmək istəyir. Yer üzündə mikroskopik toz hissəciklərinin çipləri korlamaması üçün hava təzyiqi nəzarətdə saxlanılan çox təmiz istehsal otaqları qurulur. Startap indiyədək təxminən 14 milyon dollar (təxminən 23,8 milyon manat) vəsait toplayıb. Bunun 9 milyon dolları (təxminən 15,3 milyon manat) ilkin investisiya mərhələsində cəlb olunub. Bu mərhələyə “Dauntless Ventures” və “Overture VC” rəhbərlik edib.

    “Besxar” ilk 2 kiçik “fabship” kapsulunu iyulda “Starlink” missiyası ilə orbitə göndərib. Kapsulların buraxılış zamanı yaranan yüklənməyə tab gətirməsi, yarımkeçirici lövhələri çirklənmədən qoruması və nümunələri kosmik vakuuma çıxarması yoxlanılıb. Şirkət bu məqsədlərə çatıb. Lakin kapsullardan birinin uçuş məlumatı sistemində nasazlıq yaranıb və bunun səbəbi araşdırılır. Kosmosa göndərilən nümunələr Yer üzündə saxlanılan lövhələrlə müqayisədə ən təmiz olub və üzərlərində ən az hissəcik qeydə alınıb.

    Şirkət növbəti 2 ildə sınaqları mərhələli şəkildə genişləndirməyi planlaşdırır. Əvvəlcə lövhələrin orbitdə qızdırılması yoxlanacaq. Sonrakı mərhələlərdə onların üzərinə əvvəl 1, daha sonra 2 material qatının çəkilməsi sınaqdan keçiriləcək. Son məqsəd hazırlanması davam edən “Starship” kimi iri raketlərlə daha böyük fabrikləri orbitə daşımaqdır. Pilipiszyn 3 il əvvəl “SpaceX” ilə “Starship” uçuşları almaq barədə danışıqlara başlayıb. Raketin birinci pilləsində sınaqların keçirilməsinə dair indiki razılaşma isə texnologiyanı daha əvvəl yoxlamağa imkan yaradıb.

    İstehsal olunan nümunələr tələb olunan standartlara çatdıqdan sonra “Besxar” aparıcı çip istehsalçılarına yarımkeçirici lövhələr satmaq istəyir. Bu lövhələr məlumat mərkəzlərində, robotlarda və elektromobillərdə elektrik gücünü tənzimləyən qabaqcıl çiplərin hazırlanmasında işlənəcək. Startapın adı “Star Wars Legends” komiksində “Mandalorian” zirehinin hazırlanmasında işlədilən “beskar” metalından götürülüb. “United Semiconductors” və “Space Forge” şirkətləri də eyni sahədə fəaliyyət göstərir.

    Bu sahədə əsas çətinlik hazır məhsulu orbitdən böyük həcmdə Yerə qaytarmaqdır. “Besxar” hər fabrikdə istehsalı əvvəlcə yüzlərlə, daha sonra minlərlə lövhəyə çatdırmağı gözləyir. Planın həyata keçməsi ucuz raket uçuşlarından və “Starship” layihəsinin işlək vəziyyətə gəlməsindən asılıdır. Alternativ olaraq, “Rocket Lab” və “Stoke Space” şirkətlərinin yeni nəsil raketləri də eyni nəqliyyat imkanını yarada bilər.