Google-ın orbitə göndərdiyi ilk məlumat mərkəzi peyki AI ilə haiku yazdı

    “Google” “Suncatcher” layihəsi çərçivəsində ilk məlumat mərkəzi peykini orbitə göndərib. Aparat bu ayın əvvəlində “SpaceX” şirkətinin “Falcon 9” raketi ilə kosmosa buraxılıb. Həmin uçuşda 100-dən çox başqa kosmik aparat da olub. Təxminən 3 həftə davam edən ilkin yoxlamalardan sonra peyk Yer stansiyası ilə əlaqə yaradıb və tapşırıqları yerinə yetirməyə başlayıb. “Google” aparatın normal işlədiyini açıqlayıb.

    Peykdə “Google” istehsalı 1 TPU, yəni süni intellekt hesablamaları üçün hazırlanmış xüsusi çip var. Aparat 1 kVt-a qədər elektrik enerjisi istehsal edir. Çip çox enerji sərf etdiyinə görə hər dəfə təxminən 20 dəqiqə işləyə bilir. Bu məhdudiyyət həm hesablamaları, həm də Yerlə əlaqəni çətinləşdirir. Layihənin məqsədi gələcəkdə bir-birinə yaxın uçan peyklər şəbəkəsi qurmaq və çox sayda süni intellekt sorğusunu orbitdə emal etməkdir.

    Peykə əvvəlcədən yüklənmiş “Gemma 4” modelini “Google DeepMind” hazırlayıb. İlk sınaqda mühəndislər modeldən kosmos haqqında haiku yazmağı istəyiblər. Model Yer kürəsini mavi mərmərə bənzədən, səssiz məlumat axını və ulduz işığından danışan qısa şeir yazıb. Sonrakı sınaqlarda başqa şeirlər də hazırlayıb və peykin ətrafındakı orbit şəraiti barədə məlumat verib.

    Növbəti mərhələdə TPU-nun kəskin temperatur dəyişikliklərinə və kosmik radiasiyaya necə dözdüyü yoxlanacaq. Şirkət çipləri Yer üzündə hissəcik sürətləndiricilərində sınaqdan keçirsə də, orbitdə aparılan yoxlamalar daha dəqiq nəticə verəcək. Radiasiya yaddaşdakı bitləri, yəni məlumatın ən kiçik hissələrini dəyişərək məlumatı korlaya bilər. Adi nəzarət sistemləri bunu görməyə bilər. Yer sınaqlarında hazır modeldən cavab almaq üçün risk aşağı, modeli öyrətmək üçün daha yüksək olub.

    Hazırkı TPU sınaqlardan uğurla keçsə, 2027-ci ildə daha 2 peykin orbitə göndərilməsi planlaşdırılır. Həmin aparatlar daha çox enerji istehsal edəcək. Peyklər arasında optik rabitə, yəni lazerlə sürətli məlumat ötürülməsi də sınaqdan keçiriləcək. Belə əlaqə hesablamaları bir neçə peyk arasında bölə bilər. “SpaceX” də lazer rabitəsi üzərində düşünür, lakin onun peyklərinin birlikdə məlumat emal etmək üçün bir-birindən həddən artıq uzaqda olacağı gözlənilir.

    Layihənin genişlənməsi “Starship” ağır raketinin tam və sürətli şəkildə təkrar istifadəsindən asılıdır. “Alphabet”in “SpaceX”də əhəmiyyətli sərmayəsi var və hər iki tərəfə orbital məlumat mərkəzləri üçün bu raket lazım olacaq. “Suncatcher” tədqiqatçılarının hesablamasına görə, əvvəlki raketlərdə əldə olunan xərc azalmasına çatmaq üçün “Starship”lə 1800 uçuş edilməlidir. “Google” bu infrastrukturu 2030-cu illərdə iqtisadi baxımdan sərfəli etməyi hədəfləyir.